De vierde macht

Naast de wetgevende, de rechtsprekende en de uitvoerende macht, wordt de pers wel eens aangeduid als “de vierde macht”.  Deze speelt dezer dagen voluit haar rol. Zo is België, tot bloedens toe, al meerdere dagen in de ban van “De zestien is voor u”, de reconstructie door de Wetstraat-redactie van de Standaard van de (mislukte) regeringsformatie. Met enige schroom, reken ik mezelf en deze blog ook tot deze vierde macht. Ik kan de werkelijkheid immers niet langer negeren.  

Zo kondigde de Europese Unie, enkele dagen nadat ik via dit medium het gebrek aan internationale belangstelling had aangeklaagd voor het vluchtelingenprobleem in de Centraal Afrikaanse Republiek, de grootste militaire operatie uit haar bestaan aan. De EU stuurt eerstdaags vredestroepen naar de CAR en Tsjaad ter bescherming van de vluchtelingen en ze pompt nog eens 300 miljoen euro ontwikkelingshulp in het gebied. Een pluim op mijn hoed, denk ik stilletjes. Toeval? Helemaal niet. Ik geef U een ander voorbeeld. 

Drie weken geleden kloeg ik onder de titel “The ugly face of Africa” het fenomeen corruptie aan, in Afrika in het algemeen en in Tanzania in het bijzonder. De lokale pers heeft dit opgepikt en … pats, boem … deze week is de Tanzaniaanse regering gevallen over … inderdaad een nieuw corruptieschandaal. Aangezien het volgens mijn enkele Tanzaniaanse vrienden een historische gebeurtenis betreft, moet ik er dieper op ingaan.  

Aan de oorsprong liggen de electriciteitsproblemen die het land al jaren teisteren. Om dit verhaal een menselijk gezicht te geven en in de juiste context te plaatsen, eerst even dit. Vorige week vierde Mama Mumbeki haar afscheid na 30 jaar trouwe dienst als secretaresse op kantoor. Ze werd hiervoor bedankt met een stukje taart, een borrel met al haar collega’s en familie erbij … en een geschenk van het kantoor.  De Office Manager kondigde aan dat er op dat eigenste moment zonnepanelen in het huis van Mama Mumbeki werden geinstalleerd ter waarde van 2.400 USD. Mama Mumbeki begon te trillen op haar benen, de ogen schoten vol, overwelmd van emoties en dankbaarheid. Het was muisstil, een kippevelmoment … dat, en nu zijn we terug bij de les, het belang van electriciteit hier ten lande aantoont.     

Door het uitblijven van hevige regens in 2004 en 2005 en het gebrek onderhoud van de waterreservoirs, slaagden de Tanzaniaanse waterkrachtcentrales er begin 2006 niet meer in om de vereiste 500 megawatt electriciteit op te wekken. Een stevige rantsoenering, met in sommige streken slechts 6 uur of nog minder electriciteit per dag, was hiervan het gevolg.  Om dit tekort op te vangen schreef de regering een openbare aanbesteding uit waarbij de winnaar een contract van 6 maanden (later verlengd tot 1 jaar, nadien nog eens tot 2 jaar) in de wacht zou slepen om 100 megawatt “emergency power” te leveren. Totale waarde van het contract … 179 miljoen dollar. Er werden 30 criteria opgesteld waaraan de bieders moesten voldoen. Er boden zich 8 gegadigden aan maar geen enkel bod voldeed aan alle voorwaarden. Het beste schoot tekort op 7 punten, het tweede op 9, het derde op 12, enz. Het slechtste bod, afkomstig van ene Richmond Services Ltd., voldeed op 17 punten niet.  En U raadt het, Richmond kreeg uiteraard het miljoenencontract.  

De tot dan toe machteloze oppositiepartijen (20 zetels op 206 in het parlement) kregen hiervan lucht en schreeuwden, hierbij ondersteund door een aantal donorlanden, om een onafhankelijk onderzoek. Het gerucht ging immers dat een aantal Tanzaniaanse toppolitici achter Richmond zaten. Om de gemoederen te sussen bevool Eerste Minister Lowassa een onderzoek door het Prevention & Combatting of Corruption Bureau, het Tanzaniaanse anti-corruptie agentschap. Midden vorig jaar maakte het Bureau haar bevindingen bekend. Alles was correct verlopen, er was niets aan de hand.  Voor de Eerste Minister was hiermee de kous af. In het verleden, zou het verhaal hier zijn geëindigd. Een verleden waarbij een klein groepje toppolitici als voornaamste doel had zichzelf te verrijken en erin slaagde om elke vorm van kritiek binnen de eigen partij de mond te snoeren en de oppositie en de pers af te dreigen of om te kopen. Maar het verleden is niet meer.   

Een overweldigende meerderheid in het parlement nam geen genoegen met het rapport van haar eigen anti-corruptie agentschap en beval een nieuw, ditmaal parlementair, onderzoek.  Historisch. Dat de oppositie daarop aanstuurde is nog te begrijpen, maar dat dit initiatief werd gesteund door tal van parlementsleden van de regerende meerderheidspartij, goed wetende dat een aantal van hun topmannen daardoor in de problemen zouden geraken? Velen moeten geweten hebben wat er op komst was, er moet een verborgen agenda zijn geweest.  De kranten duiden dit vandaag als de groeiende maturiteit van de Tanzaniaanse democratie waarbij een jongere generatie politici niet meer aanvaardt dat enkelingen zich verrijken ten koste van het algemeen belang. De toekomst zal uitwijzen of hun bekommernissen werkelijk eerbaar zijn of dat ze handelen uit jaloezie of, erger nog, in de hoop zelf ook eens aan de vetpotten te kunnen zitten.  

Hoedanook, vorige week is het zogenaamde Richmond rapport in het parlement voorgesteld. Het was vernietigend voor Eerste Minister Lowassa (die hoofdaandeelhouder van Richmond bleek te zijn), de huidige én de toenmalige Minister van Water (die waarschijnlijk steekpenningen hebben gekregen), het hoofd van het anti-corruptie agenstchap en de procureur-generaal (die beiden op zijn minst incompetentie kunnen worden aangewreven). Hierop hebben de drie Ministers hun ontslag aangeboden en heeft President Kikwete dat ontslag aanvaard.  Dit zou toch een tweede kaakslag voor Kikwete’s partij en zijn leiderschap moeten zijn. Niet vergeten dat het corruptieschandaal bij de Nationale Bank van Tanzania en het daaropvolgend ontslag van Gouverneur Bellali (ook al een Kikwete mannetje) van vorige maand nog helemaal niet verteerd is en nog steeds alle voorpagina’s vult.  

Maar spindoctors bestaan blijkbaar ook in Tanzania. Als ‘”sterkst mogelijke signaal dat corruptie niet langer getolereerd wordt in dit land” kondigde President Kikwete vervolgens aan dat hij meteen ook alle andere ministers naar huis stuurde. Heel het land werd lyrisch over zoveel staatsmanschap, durf en doortastendheid. Wat Kikwete er wijselijk niet bij vertelde was dat de Grondwet automatisch voorziet in het ontslag van de voltallige regering wanneer haar Eerste Minister, om welke reden dan ook, aftreedt. Ook in de pers werd dit grotendeels doodgezwegen, ter meerdere eer en glorie van hun President.   

De laatste dagen was het dan uitkijken naar de aankondiging van de nieuwe regeringsploeg. In een eerste fase werd een nieuwe Eerste Minister aangesteld, ene Peter Pinda. Het blijkt een beroepsambtenaar te zijn die al jaren achter de schermen meedraait en bij het grote publiek onbekend is. Zijn aanduiding werd door de pers vrij positief, zij het lauwtjes onthaalt. De grote breuk met het verleden, de lokale versie van de Italiaanse Operatie Schone Handen zat er immers nog aan te komen. Welke Ministers zouden verdwijnen? Welke zouden mogen terugkomen en op welke departmenten? Wie zouden de nieuwkomers zijn, de Witte Ridders, en met hoeveel zouden ze zijn? Hoeveel Ministers zou de nieuwe regering hoedanook nog tellen? Er was immers veel kritiek op het huidige aantal… 61 Ministers… voor een land dat volgens UN cijfers tot  voor enkele jaren geleden het vierde armste ter wereld was! Dit enorme aantal, 29 Ministers en 32 (plaatsvervangende) Deputy Ministers, wordt doorgaans verantwoord door te wijzen op de omvang van het land en de moeilijke en tijdrovende verplaatsingen (waardoor Ministers dikwijls enige tijd afwezig zouden zijn en er dus veel vervangers moeten klaar staan). Wanneer dat niet wordt geloofd, worden gewezen op de etnische en religieuze diversiteit in het land en de gelijkheid tussen man en vrouw waarvan de regering dan een afspiegeling zou moeten zijn. In realiteit, wil men uiteraard zoveel mogelijk gasten aan de feestdis hebben.  

Zopas is de nieuwe ploeg voorgesteld. Peter Pinda I telt 47 ministers. Dit is volgens velen een belangrijke stap in de goede richting want toch al 14 ministers (of een voltallige kabinet Verhofstadt III) minder dan voorheen, anderen vinden 47 of 3,5 keer Verhofstadt III nog steeds veel te veel. Beide stellingen zijn verdedigbaar. Peter Pinda I telt 6 nieuwe gezichten. Voorstanders zien hierin een nieuwe wind en wijzen op de 17 namen die zijn verdwenen, voornamelijk politici die luidop in nog een aantal andere corruptieschandalen worden genoemd en politici die al 30 jaar aan de macht waren.  Critici vinden dit dan weer veel te weinig en wijzen op de 41 namen die wel mochten terugkomen, waaronder er een pak zitten die al meermaals hun incompetentie hebben bewezen of, erger nog, ook worden genoemd, zij het iets minder luid, in een aantal louche zaken.  Desondanks mogen zij blijven zitten.  

Samengevat, van een Operatie Schone Handen of een Vette Vis is er geen sprake. Het blijft bij pindanootjes, zeker hier. Overigens heeft de nieuwe regering aangekondigd dat ze alle grote overheidscontracten van de laatste jaren wil herbekijken en zonodig zal verbreken. Ik heb hen alvast de contactgegevens van Peter De Crem en Andre Flahaut doorgespeeld om eens van gedachten te wisselen.    Bon, U zal begrijpen dat omwille van deze prangende en historische politieke actualiteit de uitzending van Mtwara Close naar een latere datum wordt verplaatst. Het blijven boeiende tijden. Of wat dacht U van de komst van George Walker Bush, morgen, voor een 4-daags bezoek aan Tanzania? We gaan samen naar Q-Bar en Garden Bistro, zonder onze vrouwen uiteraard.  Ik zal daar in de mate van het mogelijke over berichten.  

Groeten, Karel